Εκτός των τειχών

Το «Εκτός των τειχών» του Βασίλη Βασιλικού, που πρωτοεκδόθηκε το 1966, αποτελεί ένα εξαιρετικό συγγραφικό αμάλγαμα που κινείται στο μεταίχμιο ρεπορτάζ, μαρτυρίας, ντοκουμέντου, μυθοπλασίας και ημιδοκιμίου. Η δύναμη του λόγου του Βασιλικού είναι εξαιρετική και η γλώσσα του, παρά την ηλικία του κειμένου, διατηρεί τη φρεσκάδα της σαν να είναι σημερινή. Το έργο συνοδεύεται σε αυτή την έκδοση από τον πρόλογο του Ίταλο Καλβίνο και είναι αξιοσημείωτο ότι από αυτό το βιβλίο αναβίωσε και καθιερώθηκε στο καθημερινό νεοελληνικό λεξιλόγιο η παλαιική έκφραση «εντός / εκτός των τειχών». Αν και τα κείμενα είναι ρεαλιστικά στο σύνολό τους, γλιστρούν ενίοτε εκ προθέσεως στον συμβολισμό, το όνειρο, τον σουρεαλισμό ή την ποίηση.

Το βιβλίο απεικονίζει ζωντανά πολλές πτυχές της ζέουσας Ελλάδας της περιόδου 1963-1965, μιας εποχής που σημαδεύτηκε από κρίσιμα ιστορικοπολιτικά γεγονότα, όπως η δολοφονία του Λαμπράκη, τα Ιουλιανά, και η εποχή των αποστατών. Ωστόσο, τα ιστορικά γεγονότα παραμένουν συνήθως στα πίσω τραπέζια, ενώ στα μπροστινά εμφανίζονται αληθινοί ή φανταστικοί ήρωες. Μέσα από σκίτσα που δεν ξεχνιούνται ποτέ, ο Βασιλικός παρουσιάζει μια γκαλερί χαρακτήρων: από ρακοσυλλέκτες, καπνεργάτριες της Καβάλας, οικογένειες πολιτικών κρατουμένων και υποψήφιους μετανάστες, έως τον ασφαλίτη που ζητάει μια «κούκλα σαλονιού» και τον μισότρελο αξιωματικό του στρατού. Αυτοί οι ήρωες παράγουν ιστορία εντονότερα από τα καθαυτό ιστορικά πρόσωπα.