Η ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΚΡΟΫΤΣΕΡ

Πρόκειται για ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Όταν πρωτοεκδόθηκε το 1889, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και απαγορεύτηκε σε πολλές χώρες λόγω της ωμότητας με την οποία πραγματεύεται τη ζήλια, τον γάμο και τη σαρκική επιθυμία. Στη Ρωσία έγινε γνωστή μέσω παράνομων πολυγραφημένων εκδόσεων, που κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι και παρόμοια τύχη είχε και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου απαγορεύτηκε από το ταχυδρομείο η διανομή εφημερίδων που περιείχαν αποσπάσματα του βιβλίου. «Σεξουαλικά και ηθικά διεστραμμένο» χαρακτήρισε τον Τολστόι ο Υπουργός Δικαιοσύνης και μετέπειτα Πρόεδρος των ΗΠΑ Θίοντορ Ρούζβελτ

Σε ένα τρένο, κατά τη διάρκεια μιας ολονύχτιας διαδρομής, ο Ποζντνίσεφ εξομολογείται σε έναν άγνωστο το χρονικό της πτώσης του: πώς η παθολογική ζήλια τον οδήγησε στη δολοφονία της γυναίκας του. Αφορμή για το έγκλημα στάθηκε η πνευματική και μουσική οικειότητα της συζύγου του με έναν βιολιστή, καθώς οι δυο τους μελετούσαν τη δαιμονική «Σονάτα του Κρόυτσερ» του Μπετόβεν.

Το έργο είναι μια ανατομία της υποκρισίας του γάμου του 19ου αιώνα. Ο Τολστόι, μέσα από το παραλήρημα του ήρωά του, καταγγέλλει την κοινωνία που «πουλάει» αγνές κοπέλες σε άνδρες βυθισμένους στη διαφθορά και υποστηρίζει την πλήρη αποχή από το σαρκικό στοιχείο ως τη μόνη οδό προς την κάθαρση.

Η αφήγηση είναι σκοτεινή και βίαιη. Ο ήρωας είναι μια προσωπικότητα γεμάτη αντιφάσεις: από τη μία πλευρά εκφράζει προοδευτικές, σχεδόν φεμινιστικές απόψεις για την εκπαίδευση των γυναικών, την αυτοδιάθεση και την ανεξαρτησία τους, και από την άλλη παραμένει ένας βίαιος δυνάστης που εξομολογείται σε έναν άγνωστο την φρίκη που έχει διαπράξει με αξιοσημείωτη ψυχραιμία. Μέσα σε όλα αυτά η φωνή του αφηγητή είναι αμέτοχη. Ο συγγραφέας αποφεύγει κάθε ίχνος ερωτισμού, αντιμετωπίζοντας τη σαρκική έλξη με σχεδόν βίαιη αποστροφή. Στην πραγματικότητα πρόκειται για την περιγραφή της μάχης ανάμεσα στο πνεύμα και το ένστικτο, που παραμένει σοκαριστικά επίκαιρη.