Η κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης

Μαρτυρία από πρώτο χέρι για την Δ΄ Σταυροφορία από τον Γάλλο ευγενή Geoffroy de Villehardouin, στρατάρχη της Καμπανίας και της Ρωμανίας (δηλαδή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας – πιο συγκεκριμένα της Κωνσταντινούπολης). Ήταν ένας από τους βασικούς πρωταγωνιστές των γεγονότων. Η αφήγησή του ξεκινά στα τέλη του 12ου αιώνα με το κάλεσμα για Σταυροφορία, περιγράφει τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης το 1204 και συνεχίζει με τις αδέξια διεξαχθείσες μάχες και συγκρούσεις σε άλλες πόλεις της περιοχής, μέχρι το 1207. Αντίπαλοί του δεν ήταν οι Σαρακηνοί, αλλά οι Έλληνες και ο βασιλιάς των Βλάχων, Ιωαννίτζας. Το κείμενο διακόπτεται απότομα με τον θάνατο του Μαρκησίου Βονιφάτιου του Μομφερρά. Το χρονικό του Βιλλαρδουίνου παρουσιάζει διπλό ενδιαφέρον, από ιστορική και φιλολογική άποψη. Σαν μαρεσάλης της Ρωμανίας, ο Γοδεφρείδος είχε τη δυνατότητα να συμβουλευθεί όλα τα σχετικά με τη Σταυροφορία έγγραφα, και το γεγονός αυτό δίνει μια «επισημότητα» στο χρονικό του. Ο συγγραφέας δεν είναι ένας ιππότης «δεύτερης σειράς» όπως, για παράδειγμα, ο Ροβέρτος του Κλαρί, που κι αυτός καταγράφει τα γεγονότα της ίδιας εκστρατείας είναι, αντίθετα, και παρών στην πρώτη σειρά της μάχης και των διαπραγματεύσεων, και επίσημος αξιωματούχος από τα χέρια του οποίου περνάνε τα έγγραφα τα σχετικά με οποιοδήποτε στρατιωτικό ή διοικητικό γεγονός. Παρ’ όλο ότι ο Βιλλαρδουίνος έπαιξε σημαντικότατο ρόλο στα γεγονότα, και μάλιστα από τη δική μας οπτική γωνία ρόλο καθαρά εχθρικό, η διήγησή του χαρακτηρίζεται σε γενικές γραμμές σαν αξιόπιστη. Αυτό δεν τον εμποδίζει όμως να καταδικάσει τις θηριωδίες και την απληστία των συμπολεμιστών του. Έτσι, ενώ σε γενικές γραμμές αντιμετωπίζει εχθρικά τους Έλληνες αντιπάλους του και δεν του είναι δυνατόν να κατανοήσει την νοοτροπία τους, τόσο διαφορετική από τη δική του, η κρίση του απέναντι στους συμπατριώτες και συμπολεμιστές του είναι συνήθως και αυστηρή και έγκυρη: ενώ επαινεί, κάπως στερεότυπα, είν’ αλήθεια, την ανδρεία και την γενναιοφροσύνη των περισσότερων απ’ αυτούς, δεν διστάζει να κατακρίνει, με αυστηρό πολλές φορές τόνο, ακόμα και τους ισχυρότερους άρχοντες, όταν, κατά τη γνώμη του, αυτοί, είτε από λανθασμένες εκτιμήσεις, είτε από κάποιο ελάττωμα (συνήθως ηθικό κατά το Γοδεφρείδο) διαπράττουν κάτι που βρίσκεται έξω από τα «παραδεδεγμένα» της εποχής με αρνητικά για τη Σταυροφορία αποτελέσματα.