Οι Έλληνες και το Παράλογο

Το έργο «Οι Έλληνες και το Παράλογο» του διακεκριμένου κλασικού φιλολόγου E. R. Dodds (Έρικ Ρόμπερτσον Ντοντς), βασισμένο σε διαλέξεις που δόθηκαν στο Berkeley το 1949, αποτελεί μια μοναδική και πρωτοποριακή μελέτη για το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και παραμένει, παρά την ηλικία του, ένα θεμελιώδες κείμενο για κάθε σπουδαστή της Ελληνικής Ιστορίας και των Κλασικών Σπουδών. Ο Ντοντς ανατρέπει τη συνήθη σχολική αντίληψη ότι οι Έλληνες ανέβασαν πάντα τον ορθολογισμό στο βάθρο. Αντιθέτως, αποκαλύπτει τις παράλογες παρορμήσεις και τους ανορθολογικούς θεσμούς που ήταν ευρέως αποδεκτοί και διαδεδομένοι κατά τις Αρχαϊκή, Κλασική και Ελληνιστική Περιόδους, θέτοντας τους ορθολογιστές φιλοσόφους (όπως ο Πλάτων) στη σωστή τους θέση: στα περιθώρια της κοινωνίας και σε αντίδραση προς αυτήν.

Η μεγάλη συνεισφορά του έργου έγκειται στην πρωτοποριακή του μέθοδο: ήταν ένα από τα πρώτα έργα αρχαίας ιστορίας που χρησιμοποίησε σύγχρονες ανθρωπολογικές και ψυχολογικές θεωρίες (Φρομ, Πόπερ) ως εργαλεία ερμηνείας του παρελθόντος. Ο Ντοντς χειρίζεται αυτές τις σύγχρονες γνώσεις με σύνεση και περίσκεψη, ερευνώντας διάφορες πτυχές του ελληνικού ανορθολογισμού, όπως η έννοια της «θεϊκής κατοχής» από τον Όμηρο μέχρι και μετά την Κλασική Εποχή. Ενώ ορισμένα τμήματα (όπως η μετάβαση από την «κουλτούρα της ντροπής» στην «κουλτούρα της ενοχής») ενδέχεται να θεωρούνται πιο απλοϊκά ή χρονολογημένα, το έργο παραμένει μια άριστη σύνοψη της κλασικής επιστημοσύνης έως το 1951.

Το τελικό δοκίμιο, «Ο Φόβος της Ελευθερίας», αποκαλύπτει τις ανησυχίες του συγγραφέα για την «υποχώρηση από τον ορθολογισμό» και τη φυγή από το «βαρύ φορτίο της ατομικής επιλογής». Ο Ντοντς προσφέρει μια διαχρονική πρόκληση στον αναγνώστη να αντιμετωπίσει τα «παράλογα στοιχεία της ανθρώπινης φύσης» που κυβερνούν, εν αγνοία μας, τη συμπεριφορά μας, ώστε να αντλήσουμε διδάγματα από το αρχαίο παρελθόν.