ΟΔΟΙ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΛΑΝΗΣ
_{Λόγος και εικόνα στα αποσπάσματα του Παρμενίδη}

Το βιβλίο «Οδοί της Γνώσης και της Πλάνης: Λόγος και Εικόνα στα Αποσπάσματα του Παρμενίδη» του Αλέξανδρου-Φοίβου Δ. Μουρελάτου (πρωτοκυκλοφόρησε στα αγγλικά το 1970 ως The route of Parmenides: A Study of World, Image, and Argument in the Fragments), αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένα από τα ουσιωδέστερα βοηθήματα στην έρευνα για τον Παρμενίδη. Το έργο συνδυάζει τις προσεγγίσεις της φιλολογικής και της φιλοσοφικής ανάλυσης για να εξιχνιάσει τη μορφολογική δομή των εικόνων και μεταφορών του Παρμενίδειου ποιήματος ως κλειδί για την ερμηνεία της λογικής δομής των εννοιών και των επιχειρημάτων του πρωτοπόρου φιλοσόφου της Ελέας. Ο Μουρελάτος ερευνά σε βάθος τις σχέσεις του ποιήματος με την παράδοση του αρχαίου έπους, και συγκεκριμένα της Οδύσσειας. Το απρόσωπο «ἐστιν» του Παρμενίδη ερμηνεύεται ως λογικό-συντακτικό άνυσμα και ως «οδός» που συνδέει τη φαινομενική μορφή των πραγμάτων με την εσώτερη θεωρητική τους ταυτότητα, δίνοντας στο φιλοσοφικό μήνυμα αυστηρά κριτικό και μεθοδολογικό χαρακτήρα.

Το φιλοσοφικό ποίημα «Περί Φύσεως» του Παρμενίδη δικαιούται πολλά πρωτεία, καθώς οι περίπου 150 στίχοι του έχουν τη μεγαλύτερη λογική και θεματική συνοχή στα αποσπασματικά διασωθέντα κείμενα της Προσωκρατικής φιλοσοφίας. Το κεντρικό απόσπασμα των 61 στίχων αποτελεί το αρχαιότερο δείγμα εκτενούς επαγωγικού συλλογισμού στην ιστορία της φιλοσοφίας, των επιστημών και του πνεύματος γενικότερα. Το ποίημα είναι το πρώτο συνειδητά διατυπωμένο κείμενο στην ιστορία της μεταφυσικής, και ειδικά της οντολογίας. Η λογικά αυστηρή επαγωγή των ιδιοτήτων του «όντος» αναδείχθηκε καθοριστική για την εξέλιξη της Προσωκρατικής φιλοσοφίας και για τη λογική συγκρότηση του μεταφυσικού στοχασμού του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Η έκθεση του παραπλανημένου δόγματος των βροτών, της «Δόξης», ερμηνεύεται ως σχήμα εσκεμμένης φιλοσοφικής ειρωνείας, λειτουργώντας ως σημασιολογικό υπόμνημα για την ορθή κατανόηση του δόγματος της «Αληθείης».