Υπήρχε μια εποχή στην Ελλάδα όπου τα μικρά βιβλία ΒΙΠΕΡ βρίσκονταν παντού. Σε τσάντες σχολικές, σε τρένα, σε παραλίες, στο κομοδίνο του σπιτιού. Για πολλές γενιές Ελλήνων, αυτά τα βιβλία ήταν η πρώτη γνωριμία με τη λογοτεχνία, τη γνώση και την περιπέτεια. Σήμερα, αν και λιγότερο παρόντα στη σύγχρονη αγορά, παραμένουν μια νοσταλγική ανάμνηση και ένα κομμάτι της πολιτιστικής μας ιστορίας.

Οι εκδόσεις ΒΙΠΕΡ ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1970 από τον εκδοτικό οίκο Πάπυρος με την έκδοση «Μία ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς» του Αλεξάντερ Σολζενίτσιν (σε μετάφραση Σωτήρη Πατατζή)*, με όραμα να φέρουν τη λογοτεχνία κοντά στον απλό αναγνώστη.
Ήταν η εποχή που η βιβλιοαγορά χαρακτηριζόταν από περιορισμένες επιλογές και ακριβές εκδόσεις. Οι ΒΙΠΕΡ αναδείχθηκαν ως η λύση: βιβλία τσέπης, οικονομικά και εύκολα στη μεταφορά.
Τα ΒΙΠΕΡ ήταν ίσως η μεγαλύτερη εκδοτική επιτυχία στην ιστορία του ελληνικού βιβλίου. Τον πρώτο χρόνο της κυκλοφορίας τους πούλησαν 6.000.000 αντίτυπα. Τα επόμενα χρόνια ο αριθμός των αντιτύπων αυξήθηκε*. Το αναγνωστικό κοινό στην Ελλάδα διευρύνθηκε πολύ.

Το όνομα «ΒΙΠΕΡ» προέρχεται κατά πάσα πιθανότητα από τις αρχικές συλλαβές των λέξεων “ΒΙβλία ΠΕΡιπτέρου”, που δηλώνει και την βασική τους εκδοτική παρουσία. Με τη χαρακτηριστική τους εμφάνιση – λιτό εξώφυλλο, ευδιάκριτους τίτλους και έντονα χρώματα – τα ΒΙΠΕΡ ξεχώριζαν στα περίπτερα και τα βιβλιοπωλεία, κερδίζοντας από την πρώτη στιγμή το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού.

Στη χρυσή τους εποχή, οι εκδόσεις ΒΙΠΕΡ αποτελούσαν σημείο αναφοράς στην εκδοτική παραγωγή. Η θεματολογία τους περιλάμβανε μια εντυπωσιακή ποικιλία:

Κλασική Λογοτεχνία: Έργα του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι, της Τζέιν Όστεν, αλλά και νεότερων συγγραφέων όπως ο Χέμινγουεϊ και ο Καμύ.
Αστυνομική και Περιπετειώδης Λογοτεχνία: Σειρές όπως αυτές της Αγκάθα Κρίστι, του Ρέιμοντ Τσάντλερ και του Ζορζ Σιμενόν καθήλωσαν τους αναγνώστες.
Εκπαιδευτικά και Πρακτικά Βιβλία: Λεξικά, οδηγίες ξένων γλωσσών και εγχειρίδια χρηστικών γνώσεων αποτέλεσαν σημαντικό μέρος του καταλόγου.
Λαϊκή Λογοτεχνία και Μυθιστόρημα: Βιβλία με ελαφρύτερη θεματολογία που προορίζονταν για στιγμές χαλάρωσης.

Η επιτυχία τους δεν οφειλόταν μόνο στο περιεχόμενο. Η προσιτή τιμή τους – ειδικά σε μια εποχή που οι πολυτελείς εκδόσεις ήταν εκτός οικονομικής δυνατότητας για πολλούς – έδωσε την ευκαιρία σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα να αποκτήσουν βιβλία. Επιπλέον, το μικρό τους μέγεθος τα έκανε ιδανικά για καθημερινή χρήση, από τις μετακινήσεις μέχρι τις διακοπές.

Από τη δεκαετία του 1970 μέχρι και τις αρχές του 1980, οι εκδόσεις ΒΙΠΕΡ ήταν στην ακμή τους. Η κυκλοφορία νέων τίτλων ήταν σταθερή και γινόταν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας του Έλληνα αναγνώστη. Αρκετά από τα βιβλία έγιναν best sellers, ενώ για πολλούς αναγνώστες αποτέλεσαν την πρώτη επαφή με έργα παγκόσμιας κλασικής λογοτεχνίας.
Εκείνες οι δεκαετίες ήταν και η εποχή που τα ΒΙΠΕΡ συνδέθηκαν με την έννοια της «λαϊκής» κουλτούρας, προσφέροντας υψηλής ποιότητας περιεχόμενο σε χαμηλή τιμή. Ήταν το βιβλίο του φοιτητή, του εργαζόμενου, της νοικοκυράς. Στις παραλίες, στα καφενεία και στα λεωφορεία, κάποιος πάντα διάβαζε ένα ΒΙΠΕΡ.

Με την έλευση της δεκαετίας του 1990 και την είσοδο της τεχνολογίας, η αγορά του βιβλίου άρχισε να αλλάζει. Νέες εκδοτικές σειρές και πιο πολυτελείς εκδόσεις, σε συνδυασμό με τη σταδιακή αύξηση του κόστους παραγωγής, άρχισαν να επισκιάζουν τη «μαζική» αισθητική των ΒΙΠΕΡ. Παράλληλα, η σταδιακή μετάβαση των αναγνωστών σε άλλες μορφές διασκέδασης, όπως η τηλεόραση και το διαδίκτυο, περιόρισε τη ζήτηση. Τα ΒΙΠΕΡ είχαν ήδη χάσει την αρχική τους “μαγεία” και χωρίς να το καταλάβει κανείς είχαν ήδη εξαφανιστεί, αλλά έτσι κι αλλιώς πλέον δεν είχαν τη θέση που κατείχαν κάποτε στις καρδιές των Ελλήνων.

Η σειρά ξεκίνησε το 1970 και μέσα σε δέκα χρόνια εκδόθηκαν 2650 τίτλοι και πουλήθηκαν εκατομμύρια αντίτυπα*.

---

---

Σήμερα, οι εκδόσεις ΒΙΠΕΡ αποτελούν ένα συλλεκτικό κομμάτι της ελληνικής εκδοτικής ιστορίας. Παλαιοβιβλιοπωλεία και online πλατφόρμες πώλησης βιβλίων φιλοξενούν παλιούς τίτλους, που αναζητούν οι νοσταλγοί της εποχής. Οι αναμνήσεις από το διάβασμα ενός ΒΙΠΕΡ συνδέονται με τη ζεστασιά της απλότητας και τη γοητεία του τυπωμένου λόγου σε μικρή και προσιτή μορφή.

Οι εκδόσεις ΒΙΠΕΡ ήταν κάτι παραπάνω από μια σειρά βιβλίων. Αν και ήταν η πρώτη φορά που το βιβλίο αντιμετωπίστηκε ως προϊόν μαζικής παραγωγής, ήταν ταυτόχρονα και ο τρόπος με τον οποίο πολλοί Έλληνες ανακάλυψαν τη λογοτεχνία, το αστυνομικό μυστήριο, τη φιλοσοφία και την ξένη γλώσσα.
Ήταν η συντροφιά στις μετακινήσεις, η απόδραση από την καθημερινότητα, το δώρο που περνούσε από γενιά σε γενιά.

Αν και οι εποχές άλλαξαν, η κληρονομιά τους παραμένει ζωντανή και κάθε φορά που κάποιος βρίσκει ένα παλιό ΒΙΠΕΡ σε μια βιβλιοθήκη, κρατάει ένα σταθερό σημείο στο χρόνο όπου το βιβλίο ήταν ακόμα μια πράξη απόλαυσης κι επικοινωνίας, χωρίς οθόνες, χωρίς θόρυβο – μόνο εσύ, οι σελίδες και η ιστορία.

*Πηγή πληροφοριών για το κείμενο και για την εικόνα παρουσίασης, υπήρξε το άρθρο από το Andro.gr [ https://www.andro.gr/apopsi/viper-h-epanastash-tou-vivlviou-sthn-ellada/ ] και το forum συζήτησης από το site λεσχη.gr [https://λεσχη.gr/forum/index.php?threads/ΒΙΠΕΡ-ΒΙ-βλία-ΠΕΡ-ιπτέρου-Ποιος-τα-θυμάται.8433/]

---