Τα κατασκοπευτικά μυθιστορήματα αποτελούν ένα από τα πιο δημοφιλή είδη λογοτεχνίας που επικεντρώνονται στον κόσμο της κατασκοπείας και των μυστικών υπηρεσιών. Όλοι θεωρούμε αναμενόμενο πως με την αύξηση της παγκόσμιας ασφάλειας και των επιθέσεων σε κρίσιμα δίκτυα και υποδομές, η κατασκοπεία έχει γίνει πιο σημαντική από ποτέ, αυτό που δεν θεωρήσαμε όμως ποτέ αυτονόητο είναι πως στην επικαιρότητά μας θα εξελιχθεί ένα κατασκοπευτικό θρίλερ αυτές τις μέρες που θυμίζει κάτι από The Manchurian candidate και Jason Borne. 

Η ιστορία λοιπόν, έχει ως εξής: Η «Μαρία Τσάλλα», η κατάσκοπος από την Ρωσία, βρισκόταν στη χώρα μας από το 2018 και συστηνόταν ως παιδί μεταναστών από τη Μόσχα. Αφότου νοίκιασε ένα διαμέρισμα σε πολυκατοικία στο Παγκράτι, ένα χρόνο αργότερα άνοιξε δίπλα από την πολυκατοικία ένα κατάστημα χειροτεχνίας και πλεκτικής. Μέχρι που την ανακάλυψε η ΕΥΠ και διαπίστωσε πως ανήκει σε μια ειδική κατηγορία κατασκόπων, γνωστή ως «illegals».

Η Τσάλλα έζησε στην Ελλάδα με πλαστή ταυτότητα και ανέπτυξε σχέσεις με Έλληνες, χωρίς σαφείς ενδείξεις κατασκοπείας. Σύμφωνα με Έλληνα αξιωματούχο, η περίπτωση της Μαρίας Τσάλλα (Ιρίνα Ρομανόβα) και του Ντάνιελ Κάμπος (Γκέρχαρντ Ντάνιελ Κάμπος Βίτιχ / Σμύρεφ), ενός ασυνήθιστου ζευγαριού Ρώσων κατασκόπων, είναι η πρώτη γνωστή περίπτωση παντρεμένων πρακτόρων που δρούσαν σε διαφορετικές χώρες με ξεχωριστές ζωές. είχαν συναντηθεί σε Ελλάδα, Κύπρο και Γαλλία, πιθανώς συνδυάζοντας ρομαντικές και κατασκοπευτικές επαφές.
_{Πηγή: https://www.athensvoice.gr/epikairotita/ellada/793654/kataskopos-sto-pagrati-i-rosida-maria-tsalla-kai-oi-praktores-illegals/}

Με αφορμή λοιπόν τα γεγονότα, ας θυμηθούμε μερικά από τα καλύτερα βιβλία κατασκοπευτικών θρίλερ που έχουμε διαβάσει

Len Deighton, Απόρρητος Φάκελος Ίπκρες 

Περίφημο από την κινηματογραφική του εκδοχή (1965) του Sidney J. Furie, με τον cool Michael Caine στον ρόλο του αντι-Bond πράκτορα Χάρι Πάλμερ, το εντυπωσιακό ντεμπούτο του Len Deighton χαρακτηρίστηκε ως «το αντιπροσωπευτικό μυθιστόρημα του Λονδίνου της δεκαετίας του 1960». Ένας υψηλόβαθμος επιστήμονας πέφτει θύμα απαγωγής. Μια βρετανική υπηρεσία μυστικών πληροφοριών αναλαμβάνει να ανακαλύψει τον λόγο. Ωστόσο, κυνηγώντας το θήραμα από το βρόμικο Σόχο ως την άλλη άκρη του κόσμου, μια φαινομενικά ξεκάθαρη αποστολή μετατρέπεται σε κάτι πολύ πιο δυσοίωνο. Το εντυπωσιακό ντεμπούτο του Λεν Ντέιτον Απόρρητος φάκελος Ίπκρες επαναπροσδιόρισε το είδος του κατασκοπικού θρίλερ και χαρακτηρίστηκε ως «το αντιπροσωπευτικό μυθιστόρημα του Λονδίνου της δεκαετίας του 1960». Εμπεριέχει μέσα στις σελίδες του την αίγλη των καθαρόαιμων ιστοριών κατασκοπίας και μυστηρίου μιας άλλης εποχής, μιας εποχής όπου το σκοτάδι και οι μυστικές υπηρεσίες είχαν τους δικούς τους κανόνες. Trivia: Το βιβλίο μεταφέρθηκε σε σειρά που προβάλλεται από την Cosmote TV. Το 1965 είχε μεταφερθεί στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Μάικλ Κέιν και απέσπασε το βραβείο Bafta καλύτερου βρετανικού φιλμ. O Λεν Ντέιτον πριν καθιερωθεί ως συγγραφέας εργάστηκε ως αεροσυνοδός, ταξιδιωτικός συντάκτης στο Playboy και εικονογράφος, ενώ ασχολήθηκε και με την παραγωγή ταινιών.

James Ellroy, Πανικός

Ντίβες, αλκοολικοί και διεφθαρμένοι αστυνομικοί συγκρούονται σφοδρά στο Χόλυγουντ της δεκαετίας του ’50, σε μια σκληρή και συναρπαστική ιστορία. Από τον σύγχρονο μετρ του νουάρ, ένα μυθιστόρημα για έναν μοχθηρό μονάρχη του χολυγουντιανού υπόκοσμου τη δεκαετία του 1950 – μια ιστορία διάχυτης παράνοιας γεμάτη κομμουνιστικές συνωμοσίες, χαφιέδες του FBI, πορνοταινίες με διασημότητες, και παράξενα ταίρια. «Με κατατρώει η ειλικρίνεια, με τσακίζουν οι αναμνήσεις. Είμαι αναζωογονημένος, αναγεννημένος. Η μεγαλοπρεπής παλαβή μου λεωφόρος της μνήμης ξεκινά ΤΩΡΑ». Ο Φρέντι Ότας ήταν ο άνθρωπος που γνώριζε το Λος Άντζελες τη δεκαετία του ʼ50. Ήταν ο άνθρωπος που έπρεπε να γνωρίζεις: ένας βρόμικος μπάτσος, ένας ποταπός ιδιωτικός ντετέκτιβ, εκβιαστής, νταβατζής και, κυρίως, ο αρχιτραμπούκος του περιοδικού Confidential. Το Confidential πλασάριζε βρόμα, πληροφορίες, αχρεία αρθρογραφία, δυσφήμιση, συκοφαντία. Κατασπάραζε μισάνθρωπους σταρ του σινεμά, κοσμικούς βρομισμένους απ’ το σεξ, βλάκες πολιτικούς. Τον γυναικά Τζακ Κένεντι, τον Τζέιμς Ντιν, τον Μοντγκόμερι Κλιφτ, τον Μπαρτ Λάνκαστερ, τη Λιζ Τέιλορ, τον Ροκ Χάντσον – ο Φρενιασμένος Φρέντι τους ξεμπρόστιαζε όλους. Ήταν ο Τύραννος του Κουτσομπολιού, που κρατούσε όμηρό του το Χόλυγουντ, και τώρα είναι εδώ για να ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΘΕΙ. Με την άγρια διασκεδαστική φωνή του Φρέντι, ο Πανικός κάνει σκόνη το Χόλυγουντ της δεκαετίας του 1950. Είναι μια αποκάλυψη που κατακαίει τα πάντα – μια αποκάλυψη διαφθοράς, διάχυτης παράνοιας κι αμετρίαστης αμαρτίας και εξιλέωσης. Ένας Ellroy στην άγρια πεμπτουσία του. Ο Φρέντι Ότας γράφει την εξομολόγησή του – κι εσείς είστε εδώ για να τη διαβάσετε, έρμαιό της. Αυτόνομο βιβλίο Βασίζεται σε αληθινή ιστορία. Στο βιβλίο συναντάμε χαρακτήρες από παλαιότερα δημοφιλή έργα του Ellroy, όπως το Λος Άντζελες Εμπιστευτικό.

Derek Raymond, Πέθανε με τα μάτια ανοιχτά 

Δυτικό Λονδίνο, 1984. Δεύτερη τετραετία της Μάργκαρετ Θάτσερ, και οι πολιτικές της λιτότητας οδηγούν στην εξαθλίωση ολοένα και περισσότερα κοινωνικά στρώματα. Η βία, η εγκληματικότητα και ο ρατσισμός αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Ένας μεσήλικας αλκοολικός και αποτυχημένος συγγραφέας βρίσκεται άγρια δολοφονημένος στην άκρη ενός δρόμου. Αιτία θανάτου: εξαιρετικά βίαιος ομαδικός ξυλοδαρμός. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο αρχιφύλακας του Τμήματος Ανεξιχνίαστων Υποθέσεων. Ποιος ήταν ο νεκρός; Ποιοι προκάλεσαν τον θάνατό του; Με ποιον τρόπο και γιατί; Με μοναδικά στοιχεία το πτώμα κι ένα κουτί με ηχογραφημένες κασέτες, ο μοναχικός και κυνικός ντετέκτιβ, του οποίου το όνομα δεν μαθαίνουμε ποτέ, στοιχειώνεται από τη φωνή του δολοφονημένου άντρα, ταυτίζεται μαζί του και εμπλέκεται με αγαπημένα πρόσωπα της ζωής του. Η προσπάθειά του να αποδώσει δικαιοσύνη τον οδηγεί όλο και πιο βαθιά στους επικίνδυνους δρόμους και τα κακόφημα στέκια του Λονδίνου. Το Πέθανε με τα μάτια ανοιχτά είναι το πρώτο βιβλίο της διάσημης σειράς Factory Novels του Ντέρεκ Ρέιμοντ, η οποία του χάρισε την αναγνώριση και του προσέδωσε το προσωνύμιο του “Νονού” του βρετανικού νουάρ. Με ρυθμολογικές εναλλαγές μεταξύ ωμού και πυρετώδους ύφους, ο Ρέιμοντ καταβυθίζεται στις αχανείς αβύσσους της ανθρώπινης ύπαρξης για να φέρει στην επιφάνεια ένα από τα πιο σκοτεινά δείγματα της brit noir λογοτεχνίας.

William McIlvanney – Ian Rankin, Το σκοτάδι παραμένει

Ο William McIlvanney (1936 – 2015) υπήρξε ο πρωτοπόρος του σκοτσέζικου αστυνομικού μυθιστορήματος, του επονομαζόμενου και tartan noir στις μέρες μας. Το σκοτάδι παραμένει είναι το τελευταίο του μυθιστόρημα, το οποίο μάλιστα έμεινε ημιτελές. Ο καλός του φίλος Ian Rankin, που δεν κρύβει τις επιρροές του από τον McIlvanney, ανέλαβε να το ολοκληρώσει. Η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από τη δολοφονία του δικηγόρου Μπόμπι Κάρτερ, που έκανε πολλές δουλειές για τους λάθος ανθρώπους. Τώρα είναι νεκρός και δεν ήταν ατύχημα. Πέρα από μια απελπισμένη οικογένεια και ένα σωρό ισχυρούς φίλους, o Κάρτερ αφήνει πίσω του και κάμποσους εχθρούς. Ποιος, λοιπόν, έδωσε το τελειωτικό χτύπημα;

Την υπόθεση αναλαμβάνει ο επιθεωρητής Τζακ Λέιντλο, στάνταρντ ήρωας των βιβλίων του McIlvanney και μακρινός πρόγονος του επιθεωρητή Τζον Ρέμπους του Ian Rankin. Ο δικηγόρος Μπόμπι Κάρτερ έκανε πολλές δουλειές για τους λάθος ανθρώπους. Τώρα είναι νεκρός και δεν ήταν ατύχημα. Πέρα από μια απελπισμένη οικογένεια και ένα σωρό ισχυρούς φίλους, o Κάρτερ αφήνει πίσω του και κάμποσους εχθρούς. Ποιος, λοιπόν, έδωσε το τελειωτικό χτύπημα; Ο Τζακ Λέιντλο δεν είναι ομαδικός παίκτης, έχει όμως μια έκτη αίσθηση για ό,τι συμβαίνει έξω. Το αφεντικό του αποδίδει τη βία στις συνήθεις αντιπαλότητες, είναι όμως τόσο απλό; Καθώς δύο συμμορίες της Γλασκόβης βρίσκονται σε πόλεμο, ο Λέιντλο πρέπει να βρει ποιος «έφαγε» τον Κάρτερ πριν εκραγεί η πόλη ολόκληρη. ΑΝ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΥΣ ΙΣΚΙΟΥΣ, ΦΥΓΕ ΑΠΟ ΤΟ ΦΩΣ…

Ο ήσυχος Αμερικανός του Graham Greene

Δημοσιεύθηκε το 1958, είναι ακόμα προς πώληση. Πήρε στον κινηματογράφο το 2002, με πρωταγωνιστή τον Michael Caine.

Ένας κυνικός Βρετανός δημοσιογράφος, Thomas Gowler, ένα αφελές κορίτσι Annamite, ο Foung και ένας αφελής Αμερικανός μόλις έξω από το κολέγιο, ο Alden Pyle, σχηματίζουν το περίεργο τρίγωνο με πρωταγωνιστή τον The Impassive American, αναμφίβολα το καλύτερο μυθιστόρημα που γράφτηκε για την πολεμική σύγκρουση που ξέσπασε. τη δεκαετία του ’50. Η ταινία που βασίζεται στο μυθιστόρημα είναι σήμερα μια ταινία cult, η οποία στον καιρό της ήταν μια αποτυχία για την εταιρεία παραγωγής

Βιετνάμ, δεκαετία του ’50. Ο βρετανός δημοσιογράφος Φάουλερ ζει στη Σαϊγκόν και καλύπτει την εξέγερση των Βιετναμέζων κατά της γαλλικής αποικιοκρατίας. Έχει μιαν όμορφη βιετναμέζα ερωμένη, περιφέρει τον ευρωπαϊκό σκεπτικισμό του και αφουγκράζεται τη βουή της πόλης. Και τότε εμφανίζεται ένας νεαρός, ευγενικός Αμερικανός, ο Πάιλ, πράκτορας των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, που έχει ως στόχο να υπονομεύσει τη γαλλική κυριαρχία στην περιοχή, προκειμένου το Βιετνάμ να περιέλθει στην αμερικανική επιρροή. Είναι ιδεαλιστής, ηθικολόγος, φανατικός οπαδός του καλού και αδιάλλακτος εχθρός του κακού. Αν και συνδέεται φιλικά με τον Φάουλερ, του αποσπά την ερωμένη, την οποία σκοπεύει να παντρευτεί για να τη σώσει από τη διαφθορά. Αυτός ο καλός, ο ήσυχος Αμερικανός δεν διστάζει να οργανώσει μια τρομοκρατική βομβιστική επίθεση στην καρδιά της Σαϊγκόν με πολλά θύματα, ανάμεσά τους και παιδιά. Είναι η στιγμή που ο Φάουλερ αποφασίζει να εγκαταλείψει τη βολική ουδετερότητά του και να έρθει σε συνενόηση με τους αντάρτες… Ο Γκρην περιγράφει με ακρίβεια και βάθος τα διλήμματα του κεντρικού ήρωά του, το ερωτικό πάθος και τη ζηλοτυπία, το ζήτημα της ατομικής ευθύνης, την οδυνηρή ενδοσκόπηση στην οποία προβαίνει για να εξακριβώσει τα βαθύτερα κίνητρα των πράξεών του (δρα από ηθική αγανάκτηση; από πολιτική πεποίθηση; ή από ζήλια;). Ο Γκρην ασκεί επίσης -με προφητικό τρόπο- κριτική στην αμερικανική πολιτική. Καταδικάζει -πολλά χρόνια πριν από την αμερικανική εμπλοκή στο Βιετνάμ, πριν από την επέμβαση στο Ιράκ, πριν απο το Ανθρώπινο στίγμα του Φίλιπ Ροθ- τον πουριτανισμό και την αλαζονική πεποίθηση των ΗΠΑ ότι αποτελούν την ενσάρκωση του υπέρτατου αγαθού και ότι αποστολή τους είναι να το επιβάλουν στον υπόλοιπο κόσμο.

Τα κατασκοπευτικά μυθιστορήματα που αξίζουν να διαβάσετε είναι πάρα πολλά και ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στα Χειμώνας στη Μαδρίτη και την Ημέρα του Τσακαλιού

Αλλά για να κλείσουμε θα πρέπει να αναφερθούμε στον κορυφαίο John LeCare που κάθε έργο του κάνει ένα βήμα στην εξέλιξη της αφήγηση στην κατασκοπευτική λογοτεχνία και πλοκή. Ενδεικτικό έργο που θα διαλέξουμε για να παρουσιάσουμε εδώ είναι

Ο ΚΑΤΑΣΚΟΠΟΣ ΠΟΥ ΓΥΡΙΣΕ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΥΟ

Με τη βαθύτητα, την ευστοχία και τη λεπτή ειρωνεία που τον καθιέρωσαν ως έναν από τους μεγαλύτερους συγγραφείς του καιρού μας, ο Λε Καρέ αποδίδει όπως δεν το κατόρθωσε κανένας άλλος το παιχνίδι της εξαπάτησης και της προδοσίας των μυστικών υπηρεσιών, που πήρε ασύλληπτες διαστάσεις στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου. Και στο φόντο του σκοτεινού Βερολίνου, της διχασμένης καρδιάς της Ευρώπης, δεν αφηγείται απλώς μια αξεπέραστη ιστορία αγωνίας και μυστηρίου, αλλά μια ιστορία για τα ίδια τα όρια της ανθρώπινης συνείδησης σε συνθήκες που η σκοπιμότητα αντικαθιστά την ηθική και η απόκρυψη την αλήθεια. Ο Κατάσκοπος που Γύρισε από το Κρύο, το μυθιστόρημα που χάρισε παγκόσμια φήμη στον Τζον λε Καρέ, εκδόθηκε το 1963 και παραμένει η πιο αληθινή ιστορία που γράφτηκε ποτέ για τον παράλογο, αμοραλιστικό και συχνά απάνθρωπο κόσμο των κατασκόπων. Τιμήθηκε με τα βραβεία Dagger για το Καλύτερο Βρετανικό Μυθιστόρημα Μυστηρίου, Somerset Maugham και Edgar, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Ρίτσαρντ Μπάρτον και ανήκει πλέον στα κλασικά έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας.

«Είμαστε αναγκασμένοι να ζούμε χωρίς οίκτο, έτσι δεν είναι; Όμως, βέβαια, αυτό είναι αδύνατο… δεν μπορεί κάποιος να μένει συνέχεια έξω στο κρύο· κάποια στιγμή θα πρέπει να γυρίσει πίσω…»

---