ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΚΟΛΕΙΟ
1908 – 1911

Η ιστορική και παιδαγωγική κατάθεση του Αλέξανδρου Δελμούζου για την ίδρυση και τη λειτουργία του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου Βόλου αποτελεί ένα από τα πιο ταραχώδη και εμβληματικά κεφάλαια της νεοελληνικής εκπαίδευσης. Στον ιστορικό αυτό τόμο, που εκδόθηκε το 1950 από το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Οκτάβιου Μερλιέ (Octave Merlier), ο Δελμούζος καταγράφει με ντοκουμέντα και βιοματική ένταση το χρονικό του πρωτοποριακού σχολείου που άνοιξε τις πόρτες του στον Βόλο το 1908 από τον Δήμο Παγασών και έκλεισε βίαια το 1911 μέσα σε κλίμα έντονου κοινωνικού και πολιτικού διωγμού.

Μακριά από τον μύθο της Τουρκοκρατίας, το «κρυφό σκολειό» του Βόλου υπήρξε μια πραγματική επανάσταση στη σχολική πράξη της ελεύθερης Ελλάδας, επιχειρώντας να λυτρώσει το παιδί από τον σχολαστικισμό, τη γλωσσική σκλαβιά και την πνευματική αδράνεια. Ο συγγραφέας αναλύει τις καινοτόμες παιδαγωγικές μεθόδους, την εισαγωγή της δημοτικής γλώσσας και την προσπάθεια διαμόρφωσης ελεύθερων συνειδήσεων, αποκαλύπτοντας παράλληλα το χρονικό των διώξεων, των συκοφαντιών και της πανελλήνιας κατακραυγής που οδήγησαν στα περιβόητα Αθεϊκά του Βόλου. Πρόκειται για ένα σπάνιο ντοκουμέντο αναφοράς για την ιστορία της εκπαίδευσης, τη γλωσσική μεταρρύθμιση και τους αγώνες του ελληνικού δημοτικισμού.