Είμαστε καταδικασμένοι να επιλέγουμε, και κάθε επιλογή μπορεί να συνοδεύεται από αμετάκλητες απώλειες.
— Isiah Berlin
Ο Ησαΐας Μπερλίν (Isaiah Berlin) ήταν ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 20ού αιώνα, αν και σχετικά άγνωστος στο ευρύ κοινό καθώς κινείται περισσότερο στους εσωτερικούς κύκλους της φιλοσοφίας και της δοκιμιογραφίας, αν και θεωρείται μείζονας ιστορικός των ιδεών του 20ου αιώνα. Γεννημένος στη Ρωσία το 1909, ο Μπερλίν εγκαταστάθηκε στη Βρετανία το 1921 και απέκτησε τη βρετανική υπηκοότητα το 1940. Το έργο του καλύπτει μια ευρεία ποικιλία θεμάτων, από την ιστορία της ιδεολογίας και την πολιτική φιλοσοφία μέχρι τη λογοτεχνία και την τέχνη.
Ο Μπερλίν δεν είναι σπουδαίος μόνον ως στοχαστής, αλλά και είναι και άριστος δοκιμιογράφος, όπως και εξαιρετικός συγγραφέας· κριτικός λόγος χωρίς να σταματάει σε αυθεντίες με συνεχής αναφορές στο αυτονόητο χωρίς όμως να καταφεύγει σε κοινοτυπίες. Καμία κοινότυπη ιδέα σε περιέχεται στο έργο του. Ένα από τα κύρια θέματα που απασχόλησε τον Μπερλίν ήταν ο ρομαντισμός. Ως φιλόσοφος και ιστορικός της ιδεολογίας, ο Μπερλίν είχε ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την επίδραση του ρομαντισμού στη σύγχρονη κοινωνία και πολιτική.
Ο ρομαντισμός αναδείχθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα ως μια αντίδραση κατά της διαφωτιστικής πεποίθησης στην ανθρώπινη λογική και την επιστημονική μέθοδο. Υπογράμμισε τη σημασία του ατομικού πάθους, της φαντασίας και της αίσθησης, καθώς και της σχέσης με τη φύση και το παρελθόν. Ο Μπερλίν πιστεύει ότι ο ρομαντισμός αναδείχθηκε ως απάντηση στην αποξένωση που επέφερε η επανάσταση της βιομηχανίας και η επιστημονική επανάσταση, και ότι αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια επανασύνδεσης του ατόμου με το σύμπαν. Ωστόσο, ο στοχαστής προειδοποιεί ότι η εκμετάλλευση του ατομικού πάθους και της φαντασίας μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικά αποτελέσματα. Ο ρομαντισμός μπορεί να οδηγήσει σε έναν φιλελεύθερο πολιτισμό που αντιπροσωπεύει μόνο ένα μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας, και μπορεί να οδηγήσει στην απόρριψη των παραδοσιακών αξιών και του κοινωνικού κώδικα.
Ο έλληνας αναγνώστης μπορεί να παρακολουθήσει χωρίς πολλές δυσκολίες την αναλυτική σύνθεση της σκέψης του Μπερλίν παρά την απουσία των Τζιαμπατίστα Βίκο ή του Γιόχαν Γκόντφριντ Χέρντερ στους οποίους αναφέρεται εκτενώς, από την ελληνική βιβλιογραφία. Και αυτό γιατί ο Μπερλίν, ο οποίος σε μεγάλο βαθμό ανήκει στη μεγάλη παράδοση του βρετανικού εμπειρισμού, έχει τη μοναδική ικανότητα να εκθέτει το σύστημα σκέψης των συγγραφέων με τους οποίους ασχολείται με έναν τρόπο άμεσο και απολύτως κατανοητό και να το εντάσσει στο δικό του.
Συνολικά πάντως, ο Μπερλίν προτείνει ότι η ανάπτυξη ενός ευρύτερου και πιο ισορροπημένου πνευματικού κλίματος είναι αναγκαία για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναζητήσουμε μια ισορροπία μεταξύ της εκτίμησης του ατομικού πάθους και της αξίας της κοινότητας και της κοινωνικής ευθύνης. Πρέπει να αναζητήσουμε μια κοινότητα που επιτρέπει στα άτομα να εκφραστούν και να αναπτύξουν το πλήρες δυναμικό τους, ενώ ταυτόχρονα σέβεται την αξία των παραδόσεων και των κοινωνικών δεσμών.
Υποστηρίζει ότι η σημασία της ανεξαρτησίας του καλλιτέχνη δεν πρέπει να υπονομεύει την αναγνώριση της αξίας της κοινότητας. Ο καλλιτέχνης δεν είναι απλώς ένα ατομικό ιδιοκτησιακό δικαίωμα, αλλά έχει επίσης μια κοινωνική ευθύνη να συνεισφέρει στον διάλογο και την εξέλιξη της κοινότητας. Στο πλαίσιο αυτό, ο Ρομαντισμός αποτελεί ένα σημαντικό κίνημα που αντιπροσωπεύει την εκδήλωση του ατομικού πάθους και της φαντασίας μέσω της τέχνης και της λογοτεχνίας, θεωρώντας πως ο Ρομαντισμός επέτρεψε στους καλλιτέχνες να εκφραστούν με πιο αυθόρμητο τρόπο και να εμπνεύσουν τη φαντασία των ανθρώπων. Παράλληλα, όμως, ο Μπερλίν επισημαίνει την ανάγκη για μια κοινωνική ευθύνη των καλλιτεχνών, ώστε να συνεισφέρουν στον διάλογο και την ανάπτυξη της κοινότητας, ώστενα βελτιωθεί η αναζήτηση της πνευματικής ανάπτυξης και της εξέλιξης της κοινότητας.
Η πρόταση του Μπερλίν είναι ότι πρέπει να επενδύσουμε στην εκπαίδευση, την προώθηση της κριτικής σκέψης και της ανεξάρτητης ανάλυσης της πληροφορίας, και την εκπαίδευση των ανθρώπων σε θέματα όπως η ηθική.
Οι αξίες της πολιτιστικής ποικιλομορφίας, της ανεκτικότητας και της συμπόνιας πρέπει να διατηρηθούν και να προωθηθούν για να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη μιας πιο συνειδητής και ανθρώπινης κοινωνίας.
Το Σαθρό υλικό του ανθρώπου είναι ένα σημαντικό βιβλίο που προσφέρει τη δυνατότητα να εκτιμήσει κανείς, όσες ενστάσεις κι αν έχει, «την εσωτερική ποιότητα και την πνευματική ακτινοβολία του Μπερλίν. Τα δοκίμιά του επιβεβαιώνουν τη θέση του στοχαστή στα υψώματα της δυτικής παράδοσης», όπως καταλήγει πολύ ωραία στον πρόλογό του ο Νικόλας Σεβαστάκης.
Οι Ρίζες του Ρομαντισμού είναι ο λόγος που κατηγορήθηκε πως αντιτάχθηκε στον διαφωτισμό που γαλούχησε την Δυτική σκέψη και τον έβγαλε από τη σπηλιά της αχαλίνωτης φαντασίας και της δυσειδαιμονίας. Εξέθεσε πως η αντίθεση της ανυπαρξίας του μεταφυσικού κόσμου της εποχής του Διαφωτισμού, όπου επικρατούσε η λογική και η επιστημονική προσέγγιση, με την ανθρώπινη φύση και τις ανθρώπινες συναισθηματικές αντιδράσεις περιόρισε την αναζήτηση της αυθεντικότητας και της απώτερης προέλευσης των πολιτισμικών αξιών. Άλλωστε αυτό που αισθανόμαστε με την έννοια της “ανθρωπότητας” είναι κατά πολύ προγενέστερο της επιστημονικής σκέψης του Αριστοτέλη και της φιλοσοφίας των ιδεών του Πλάτωνα. Είναι η αίσθηση που προσπάθησε να μεταδοθεί μέσα από τις διαφορετικές κοινωνικές, πολιτιστικές και φιλοσοφικές αντιλήψεις που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη τον 18ο και 19ο αιώνα, όπου οι ρίζες του ρομαντισμού βρίσκονται.